بورس، نبض “رونق تولید”

بورس، نبض “رونق تولید”

SONY DSCSONY DSC

گزارش خبری

گروه مطالعات اقتصاد اسلامی طلاب اردکان، در روز چهارشنبه ۴/۲/۱۳۹۶ اردوی آموزشی و بازدید علمی از نمایشگاه «بانک، بورس و بیمه» برگزار نمود. مسؤولیت این اردو بر عهده حجت الاسلام مصطفی زارع اردکانی، دبیر گروه مطالعات اقتصاد اسلامی طلاب اردکان بود که به همین مناسبت گفتگویی با ایشان انجام داده‌ایم که ملاحظه می‌فرمایید.

 

با سلام و عرض تشکر از اینکه دعوت ما را در این مصاحبه پذیرفتید. لطفا خود را معرفی نموده و در رابطه با اردوی آموزشی بورس توضیح دهید؟

بسم الله الرحمن الرحیم. اینجانب مصطفی زارع اردکانی، پژوهشگر و طلبه سطح چهار حوزه علمیه قم و دبیر گروه مطالعات اقتصاد اسلامی طلاب اردکان هستم. این گروه وابسته به مرکز الگوی اسلامی پیشرفت مقام معظم رهبری است که به مدت سه سال است که در اقتصاد اسلامی مشغول فعالیت است. برگزاری جلسات با مسؤولین بلندپایۀ نظام اسلامی در مسائل اقتصادی در دستور کار این گروه قرار دارد. در یکی از جلساتی که رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس را در جمع طلاب اردکان دعوت کرده بودیم، ایشان پس از شنیدن مباحث اقتصاد اسلامی در زمینه بورس، از ما تقاضا کردند که ارتباط کمیسیون اقتصادی مجلس با طلاب حوزۀ علمیه قم بیشتر شده و از طلاب حاضر در جلسه دعوت کردند که جلساتی دیگری را با ایشان در تهران برگزار کنیم. ایشان در ابتدا از طلاب خواستند که برای ایجاد یک زبان مشترک و تفاهم بیشتر با یکدیگریک بازدید علمی از بازار بورس تهران و نمایشگاه «بانک، بورس و بیمه» داشته باشیم.

در این راستا بود که ما این اردوی آموزشی را برگزار کردیم. در این بازدید ابتدا آقای حبیبزادگان، کلیاتی از بورس را بیان کردند و سپس طلاب حاضر با بازدید از غرفه‌های بورس سرمایه، بورس اوراق بهادار، بورس کالا، از مطالب کارشناسان هر بخش استفاده نمودند. همچنین جناب آقای دکتر رحیمی نیز پس از توضیحاتی در مورد ترجمه کتاب «سواد اموال شخصی»؟ این کتاب را به طلاب هدیه دادند. در ادامه طلاب حوزه علمیه قم برای بازدید از نمایشگاه از سایر بخش‌های نمایشگاه در زمینه بانک و بیمه نیز بازدید به عمل آوردند. این بازدید که بیش از ۵ ساعت به طول انجامید دستاوردهایی داشت که در ادامه به عرض می‌رسانم.

ضرورت اردوی بورس در میان مسائل اقتصادی چیست؟

ضرورت و اهمیت بورس بر کسی پوشیده نیست. همان طور که می‌دانید امروز جنگ اصلی دشمن در زمینه مسائل اقتصادی است و به تشخیص رهبر معظم انقلاب مسألۀ اصلی که در سال ۱۳۹۸ انقلاب اسلامی با دشمن در این زمینه درگیر است، مسألۀ تولید است به طوریکه دشمن درصدد است تولید را از رونق بیندازد و در مقابل سیاست رهبر معظم انقلاب این است که رونق تولید را سرلوحۀ فعالیت‌های اقتصادی قرار دهد.

از آنجا که بنابر اعتقاد بسیاری از تحلیلگران، نبض رونق تولید در بازاری به نام «بورس» جریان دارد؛ لذا تصمیم گرفتیم که برای آشنایی طلاب با این بازار یک اردوی آموزشی و یک بازدید علمی از نمایشگاه «بانک، بورس و بیمه» ترتیب دهیم.

موضوع بورس چیست و چگونه بورس در خدمت تولید قرار می‌گیرد؟

بورس بازاری است که در آن شرکت‌های مختلف، فعالیت‌های خود را عرضه می‌کنند و سهام خود را برای خرید و فروش در اختیار عموم قرار می‌دهند. فعالیت‌های بورس بیشتر در اختیار شرکت‌های صنعتی است و کشاورزی و دامداری به ویژه فعالیت‌های زیست محیطی نقشی در بورس ندارد.

باراز بورس، بازاری است که در آن میزان و مقدار فعالیت هر شرکت، مقدار سهام، میزان معاملات و سوددهی آن در معرض عموم قرار می‌گیرد و بر خلاف شرکت‌هایی که در بورس فعالیت ندارند، از این لحاظ دارای شفاف‌سازی اطلاعاتی هستند.

 

هدف شما از این بازدید چه بود و چه دستاوردهایی می‌تواند برای طلاب حوزۀ علمیه داشته باشد؟

هدف از این بازدید آشنایی با لایه‌های زیرین بازر بورس و شرکت‌های سرمایه‌داری بود. همان طور که می‌دانید معاملات بورس باید از فیلتر شورای فقهی بورس عبور کند و فقه اسلامی از میان انواع مختلف شرکت‌هایی که در بورس امروزه در دنیا در جریان هست، فقط یک شرکت را آن هم با معاملات محدود جایز می‌داند. اینجاست که تعارض جدی میان بورس در نظام سرمایه‌داری با نظام اقتصاد اسلامی اتفاق می‌افتد.

لطفا در این زمینه بیشتر توضیح دهید؟

به طور کلی اشکالات بورس را می‌توان در سه مسألۀ زیر خلاصه نمود:

  1. در تقدم سهام بر تولید
  2. در لازم دانستن عقود شرکت‌ها
  3. در نوع تعیین ارزش کالا

اشکال اول بورس در این است که شرکت‌های قابل عرضه در بازار بورس، ذیل مکتب سرمایه‌داری نفس می‌کشند. در مکتب سرمایه‌داری، سرمایه بر تولید تقدم دارد و ارزش تولید را ارزش سرمایه تعیین می‌کند به طوریکه اگر ارزش تولید متناسب با ارزش سپرده‌گذاری در بانک نباشد، سرمایه‌گذاری در سوددهی بورس به صرفه نیست. از طرفی ارزش سهام نیز به بالارفتن قیمت آن معنی می‌شود.

این درحالی است که در نظام اقتصاد اسلامی، ارزش تولید، مقدم بر ارزش سرمایه است و ارزش تولید با ارزش پول سنجیده نمی‌شود. در اقتصاد اسلامی ارزشِ افزودۀ تولید، به هر میزان و مقداری که باشد مورد پذیرش است. از طرفی ارزش سهام به ارزش قیمت آن نیست، بلکه متناسب با ارزش کار و نیاز جامعه مسلمین معنی می‌شود.

تفاوت این دو نگاه باعث می‌شود که به جای اینکه تولید، اصل در اقتصاد قرارگیرد، سهام تولید، اصل در تولید قرارمی‌گیرد.

اشکال دوم بورس این است که عقود شرکت‌ها در بورس به صورت عقد لازم است، در حالیکه در اقتصاد اسلامی عقد شرکت‌ها به صورت عقد جایز است؛ بدین معنی که هرکدام از شرکاء هر وقت که بخواهند می‌توانند سهام خود را از شرکت بیرون بیارند و کل شرکت را منحل کنند.

جایز دانستن عقد شرکت‌ها در اسلام بدین منظور بوده است که بازار عمومی و عرف جامعه در یک کالا به دست شرکت‌ها نیفتد تا از طریق تشکیل تراست و کارتل بتوانند، بر بازار عرفیِ جامعه مسلط شوند.

اما این نگاه در بورس سرمایه‌داری وجود ندارد، امروزه عقود شرکت‌ها در بورس ذیل یک عقد لازم با یک کلاه شرعی صوری، لازم شده و شرکاء قادر نیستند سهام خود را از شرکت بیرون بیاورند و شرکت را منحل کنند، بلکه مجبورند سهام خود را به دیگری بفروشند.

این روش باعث می‌شود شرکت‌هایی با سهام میلیاردی و با اعضاء میلیونی به وجود بیاید که موجبات انحصار در تولید را فراهم می‌آورد.

تشکیل تراست و کارتل برای به دست گرفتن نبض بازار عمومی از لوازم این روش سرمایه‌داری است. این درحالیست که با جایز دانستن عقود شرکت، یاشرکت‌ها پابرجا نمی‌مانند یا آنقدر محدود می‌شوند که قادر نخواهند بود بر قیمت عرف جامعه مسلط شوند. “جایز بودن” عقد شرکت در اسلام حداکثر منجر به تشکیل “کارگاه‌ها” می‌شود، اما “لازم دانستن” آن باعث به وجود آمدن کارخانه‌های عظیم تولیدی می‌شود که بخش عرف جامعه قادر به رقابت با آن نخواهد بود.

همان طور که می‌دانید انحصار در تولید اثر بیشتری بر انحصار در مصرف (احتکار) دارد. امروزه به یمن تجویز سیاست‌های نظام سرمایه‌داری در شرکت‌‌ها،شاهد آن هستیم که بسیاری ازکالاهای تولیدی انحصاری شده و یا در دست چندین کارخانه با تبانی تراست  کارتل دست به دست می‌چرخد.

اشکال سوم بورس در نحوه ارزش‌گذاری است. وقتی انحصار در تولید اتفاق افتاد در این صورت ارزش‌گذاری نیز انحصاری شده و با خرید و فروش‌های کاذبی که اتفاق می‌افتد، ارزش سهام یا قیمت تولید بالا و پایین می‌رود. این نحوۀ ارزش‌گذاری که به صورت مزایده و مناقصه در قدیم وجود داشت، باعث می‌شود قیمت‌های کاذب و غیر متناسب با یک کالا ارزش‌گذاری شده و میزان سوددهی به یک امر مصوّب در قیمت‌گذاری تنزل یابد.

این در حالیست که در اقتصاد اسلامی ارزش یک کالا به میزان نیاز و مقدار مصرف و سود عرفی تعیین می‌شود نه قیمت‌گذاری بر اساس شاخص معاملات و میزان خرید و فروش‌هایی که معمولا به صورت کاذب در کارخانه‌های عظیم تولیدی صورت می‌گیرد.

همان طور که می‌دانید امروزه سوددهی یک کالای انحصاری در کارخانه‌ها به بیش از ۱۰۰ برابر قیمت تولیدی آن است، اما چنین قیمتی در اقتصاد اسلامی اساسا قابل تحقق نیست. اینجاست که باید گفت: شفاف‌سازی که در بورس اتفاق می‌افتد نیز یک شفاف‌سازی کاذب است و نظارت بر قیمت‌ها بر قیمت‌های کاذب بی‌معنی است.

آیا حقوق‌های نجومی ارتباطی با سرمایه‌داری بودن بورس دارد؟

حقوق‌های نجومی از لوازم “لازم بودن” عقود شرکت‌ها است. وقتی عقود شرکت لازم شد و کارگاه به کارخانه تبدیل شد، تعداد سهام‌داران به قدری زیاد می‌شود که به ناچار تفکیک مدیریت از مالکیت اتفاق می‌افتد. البته این تفکیک با کلاه شرعی وکالت اعضاء به مدیران توجیه می‌شود، اما اثر آن این است که مدیران به اختیار خود و به صورت قانونی می‌توانند برای خود حقوق‌های نجومی مصوب کنند و از این طریق استثمار تولید را در جامعه رقم بزنند. این در حالیست که در اقتصاد اسلامی بنابر روایت مشهور «الناس مسلطون علی اموالهم» تفکیک مالکیت از اختیار، یا تفکیک مدیرت از مالکیت جایز نیست.

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *